WSTĘP

Aktualny stan migracji.

Patrząc z perspektywy globalnej, migracja nie osiągała w ostatnich latach niezwykłych, a tym bardziej rekordowych rozmiarów. Poziom zjawiska pozostaje stabilny i niski.

Istotnej różnicy można się z kolei dopatrywać w tym, że wcześniej to biali kolonizowali dominowane przez Zachód regiony (sami stając się w ten sposób migrantami), a dziś to ludzie z dawnych kolonii przemieszczają się do imperialnego centrum, czyli do USA i Europy.

Należy podkreślić, iż przeważająca większość imigrantów dostaje się na Zachód legalnie. Nielegalna migracja i azylanci to znacznie poważniejszy czynnik w USA, gdzie stanowią oni ponad 3% populacji, niż na naszym kontynencie (0,4-0,8%). Zakres tego zjawiska utrzymuje się długookresowo na niezmiennym poziomie.

Kryzys uchodźczy to w zasadzie również fikcja tworzona przez media, gdzie na przestrzeni dekad liczby pozostają dość stałe.

Przeważająca część uchodźców (80%) migruje do pobliskich krajów, a dalej zmierzają tylko ci, którzy dysponują kontaktami i zasobami. Liczba uchodźców w UE wzrasta głównie wtedy, gdy dochodzi do konfliktów w blisko położonych regionach.

Nie ma też dowodów na wzrost fikcyjnych podań o azyl. Pozorny przyrost liczby uchodźców to przede wszystkim rezultat metodologii badań (np. UNHCR), która stawała się stopniowo coraz bardziej kompleksowa.

Przyczyny migracji.

Dynamiczny wzrost gospodarki przy niskim bezrobociu prowadzi do zwiększenia imigracji. Recesja i wysokie bezrobocie daje odwrotny efekt i stanowi najlepszy „przepis” na zatamowanie fal przybyszów. Dowodem na to jest choćby to, że imigracja podąża zwykle za trendami ekonomicznymi, ale z opóźnieniem 6 do 12 miesięcy.

Istnieją wyjątki od tych reguł, ale ograniczają się one w zasadzie do uchodźców, łączenia rodzin i studentów.

Nierówności zarobkowe same w sobie nie prowadzą do imigracji. Ludzie migrują zwykle dopiero wtedy, gdy wiedzą, że znajdą pracę. Prawdziwą przyczyną są niedobory na rynku pracy, czyli zapotrzebowanie na pracowników.

Imigranci nie są nam potrzebni?

Prace związane ze zbiorami, budowami, sprzątaniem, opieką, kosmetyką, dostawami i gotowaniem są zwykle niskopłatne i trudne do zautomatyzowania, a muszą zostać wykonane przez człowieka. Co więcej, tego rodzaju zadania wymagają często dobrego zdrowia i sporej motywacji, a dodatkowo mogą się też wiązać z nadgodzinami i niepewnością zatrudnienia.

W krajach rozwiniętych lokalni pracownicy nie są zwykle skłonni parać się tymi zajęciami, ponieważ są one postrzegane jako brudne, niebezpieczne i mało prestiżowe (jeśli nie wręcz poniżające). Zatrudniani są zatem imigranci. Z tego też powodu przyjezdni nie „kradną” pracy miejscowej ludności.

Efektem imigracji często jest z kolei spadek cen produktów i usług, gdzie zatrudniani są imigranci, a dodatkowo może też wystąpić wzrost zarobków w środkowych i wyższych decylach.

Imigracja zazwyczaj przyczynia się także do zwiększenia zysków oraz sprzyja innowacyjności, przedsiębiorczości i inwestycjom, co pobudza wzrost gospodarczy.

Nierówne rozłożenie korzyści.

Narracje celebrujące migracje pomijają pewne kwestie, na przykład nierówną dystrybucję zysków pomiędzy zamożnych i biednych w obu krajach.

Kraje docelowe z pewnością zyskują więcej (praca imigrantów napędza gospodarkę), ale badania nie wykrywają zysku dla krajów emigracyjnych, która miałaby wynikać z przesyłanych przez emigrantów pieniędzy.

Transfery finansowe z jednej strony mogłyby wzmacniać wzrost, ale z drugiej oznaczają też utratę pracownika i tak zwanego kapitału ludzkiego. Całościowy efekt jest raczej neutralny. Ponadto przekazy pieniężne trafiają przede wszystkim do krajów średnio rozwiniętych, a nie biednych, gdzie mieszkańcy nie mają zwykle wystarczających zasobów, aby w ogóle myśleć o wyjeździe.

Imigracja jest zatem najbardziej zyskowna dla już zamożnych grup w krajach docelowych. Dla nich przyjezdni stanowią dodatkowy zasób siły roboczej oraz taniej „służby” (opiekunki, sprzątający, kucharze, itp.). Bogaci nie muszą się też mierzyć z konsekwencjami imigracji (np. zmiany społeczne czy sąsiedztwo ludzi z obcych kultur), ponieważ żyją w swoich odizolowanych enklawach.

Multikulturowość.

Często mówi się, że nasze społeczeństwa są dzisiaj najbardziej multikulturalne i zróżnicowane w historii, ale to nie do końca prawda. Wraz z powstaniem państw narodowych uprzednia różnorodność regionalna, etniczna i religijna została w znacznym stopniu zatarta i ujednolicona. W wyniku tego procesu zasymilowane zostały grupy, które wcześniej naznaczano jako niemożliwe do włączenia w społeczność.

Jest wiele państw, które funkcjonują z bardzo zróżnicowanymi populacjami, ale akurat Europa jest wyjątkowo jednolita kulturowo i etnicznie, a przy tym spogląda na inne regiony z eurocentrycznej i wyższościowej perspektywy. Warto przy tym zauważyć, że nie ma istotnego związku między poziomem zaufania społecznego a różnorodnością populacji. Występuje natomiast wyraźna zależność z nierównościami (np. dochodowymi).

Multikulturalizm (zachęcanie imigrantów do zachowania własnej kultury) to nie tylko wyparcie faktu, że stajemy się państwami imigranckimi, ale i łudzenie się, iż przybysze to jedynie chwilowi goście, którzy wrócą kiedyś do swojej „prawdziwej” ojczyzny.

Myśląc w ten sposób traktujemy tych ludzi jak dzieci, które nie powinny się nazbyt przyzwyczajać do nowego miejsca zamieszkania, bo przecież nie są „u siebie”. Działania wynikające z takiego podejścia są wprost anty-asymilacyjne i przyczyniają się do przyszłych kłopotów.

[Ode mnie!] Tolerancja dla innych tradycji i stylów życia powinna mieć swoje granice, choćby wtedy, gdy wchodzi w otwarty konflikt z uniwersalistycznymi wartościami, które chcielibyśmy zapewnić wszystkim mieszkańcom, czy po prostu z miejscowym prawem.

Za przykłady mogą tu posłużyć zabójstwa honorowe, przymusowe obrzezanie kobiet czy ograniczanie ich edukacji. (Osobiście do tej samej kategorii zaliczyłbym zresztą zakaz aborcji czy edukacji seksualnej, ale to już nie imigranci, a ja jestem może dziwny…)

PROBLEMY

Integracja.

Pierwsza generacja imigrantów może mieć trudności z przyswojeniem języka, ale ich dzieci – przede wszystkim dzięki szkołom – są już właściwie tubylcami.

Różnice w długości edukacji w stosunku do populacji miejscowej są stopniowo eliminowane wraz z kolejnymi pokoleniami, a głównym czynnikiem w tej kwestii jest pierwotny poziom wykształcenia przybyszów. Nie występuje natomiast żaden związek z rasą, wyznaniem lub regionem, z którego przeprowadzili się imigranci.

Integracja zawodowa może napotykać problemy związane z uprzedzeniami i dyskryminacją. Badania wykazują, że imigranci muszą wysłać o połowę więcej podań od lokalsów, aby dostać się na rozmowę o pracę.

Najbardziej poszkodowane są osoby pochodzące z Bliskiego Wschodu^* i Afryki, a dyskryminacja jest największa we Francji i Szwecji. Duże różnice w zarobkach utrzymują się szczególnie w krajach o sztywniejszych zasadach zatrudnienia (SWE, NOR, AUS, BEL, HOL, DEN, GER).

Oficjalne ideologie dotyczące integracji nie mają większego znaczenia. Liczy się przede wszystkim dostęp do edukacji, pracy i mieszkań oraz przeciwdziałanie dyskryminacji. Zakaz pracy (np. dla uchodźców), to najgorsze posunięcie z możliwych, ponieważ skutecznie alienuje nowoprzybyłych ludzi, utrudnia im włączenie się w lokalne społeczeństwo i poznanie języka.

Głównym wyjątkiem w kwestii prowadzonej polityki integracyjnej jest wytyczanie klarownej ścieżki uzyskania trwałego prawa do pobytu, a później obywatelstwa. To nie tylko daje imigrantom poczucie bezpieczeństwa, ale przede wszystkim motywuje do inwestowania w przyszłość, co bezpośrednio przekłada się na podjęcie przez nich wysiłku związanego z integracją.

Tak więc w dłuższej perspektywie integracja imigrantów jest jak najbardziej możliwa, a jeśli tylko w niej nie przeszkadzać, to nie powinna stanowić problemu.

^* Określenie „Bliski Wschód” jest mocno europocentryczne i ponoć preferowane są pojęcia takie jak Azja Zachodnia czy Południowo-Zachodnia, ale idzie z tym chyba dość opornie.

Segregacja.

Problem segregacji, a więc separacji miejsc zamieszkania grup o różnym pochodzeniu etnicznym, jest najpoważniejszy w USA i występuje też w pewnym stopniu w Wielkiej Brytanii. W kontynentalnej Europie jest pod tym względem znacznie lepiej i od lat 90-tych sytuacja poprawia się jeszcze wyraźniej (choć z pewnymi wyjątkami – np. francuskie banlieue).

W Europie nigdy nie było państwowych programów nacelowanych na segregację rasową takich jak w USA. Na naszym kontynencie problematyczne miejsca są znacznie mniejsze i stanowią produkt budownictwa komunalnego z czasu po drugiej wojnie światowej.

Lokalna ludność często nie chciała zamieszkiwać w nieatrakcyjnych, odizolowanych i wysokich budynkach o niskiej jakości, więc sprowadzali się tam imigranci. Za przykład może posłużyć Szwecja, gdzie na odległych obrzeżach najpierw osadzono przyjezdnych, a potem przyszedł kryzys i bezrobocie, więc migranci zaczęli żyć częściowo z programów socjalnych.

Czyli problemem było przede wszystkim planowanie przestrzenne, gdzie błędne założenia prowadziły do separowania różnych aktywności do osobnych sektorów (praca, mieszkania, zakupy, rozrywka).

Znacznie lepiej budować na ludzką skalę, tasować zabudowę oraz promować mieszanie klas społecznych. Dobrą praktyką jest też niebudowanie mieszkań niskiej jakości i sterylnych dzielnic, gdzie nikt nie chce mieszkać.

Aktualnie największym problemem mogą być rosnące różnice dochodowe i majątkowe, ponieważ prowadzą do pogłębiania segregacji, narastania frustracji i tworzenia dzielnic biedy oraz braku perspektyw. Do tego dochodzi liberalizacja rynku nieruchomości oraz zarzucenie budownictwa komunalnego, co oczywiście doprowadziło do wzrostu atrakcyjności czerpania dochodów z czynszu.

Całą sytuację można podsumować tak, że segregacja w niedawnych grupach imigranckich nie jest wysoka i jest nieporównywalna z separacją miejsc zamieszkania białej i czarnej ludności w USA, o co zadbano tam poprzez dekady „odpowiedniej” legislacji (np. redlining).

Przestępczość.

Niektóre grupy imigrantów są rzeczywiście nadreprezentowane w statystykach przestępczości, podobnie jak młodzież z pewnych grup. Badanie tego zjawiska jest jednak kłopotliwe ze względu na czynniki zakłócające takie jak bezrobocie, dochody, edukacja, kontrola społeczna, struktura wieku, zaufanie populacyjne i miejsce zamieszkania.

Najbardziej miarodajny wydaje się pomiar ogólnej przestępczości w czasie: przed i w trakcie imigracji. Rezultaty takich badań pokazują, że przybysze mogą wręcz obniżać przestępczość, zwłaszcza tę z użyciem przemocy.

Nielegalni imigranci mają szczególnie niski odsetek przestępczości, ponieważ każde wykroczenie może dla nich oznaczać deportację.

Większe problemy zaczynają się w kolejnych pokoleniach, choćby w wyniku tak zwanej „asymilacji w dół”, gdzie dzieci niewykwalifikowanych robotników z różnych powodów (dyskryminacja, bezrobocie, segregacja) nie widzą przed sobą perspektyw, więc tworzą alternatywne kariery przestępcze.

Najważniejszymi czynnikami są tutaj: spójność społeczna, status ekonomiczny, długotrwałe bezrobocie, dysfunkcje rodzinne i słabe wykształcenie. W takim kontekście ewidentnym staje się fakt, że zapewnienie szans na awans społeczno-ekonomiczny skutkuje niższą przestępczością.

Kolejną kwestią, która przyczynia się do nadreprezentacji pewnych mniejszości w statystykach, są uprzedzenia i profilowanie rasowe. Mogą one także prowadzić do powstania sprzężenia zwrotnego, gdzie – jeśli dana grupa jest narażona na większe podejrzenia, skazanie i odsiadkę – to może też skupiać na sobie uwagę mediów, co następnie zwiększy uprzedzenia wobec niej… i w ten sposób koło się domyka.

Ksenofobia może również wpływać na sposób relacjonowania tych samych zajść. Przykładem są opisy, w których dla białego mieszkańca przyczyna przestępstwa jest poszukiwana w chorobie psychicznej, a dla mniejszości media w pierwszej kolejności sięgają po domysły w rodzaju członkostwa w gangu, religijnego fanatyzmu lub terroryzmu.

Nigdy nie należy też zapominać o tym, że policja może być zwyczajnie bardziej wyrozumiała dla ludności lokalnej i osób zamożnych. Dla nich to samo wykroczenie, które dla imigrantów oznaczałoby poważne konsekwencje, może skończyć się po prostu upomnieniem.

Zaznaczam, że to są ogólne prawidłowości, a nie ocena indywidualnych zachowań! Przyjezdni nie są żadnymi świętymi, a po prostu ludźmi takimi samymi jak miejscowi.

Kradzież miejsc pracy i obniżanie zarobków przez przybyszów.

They took our jobs!

Twierdzenia o „kradzieży” stanowisk i obniżaniu zarobków opierają się na dwóch błędnych założeniach:
1. Migranci ubiegają się o te same prace co lokalsi.
2. Zapotrzebowanie na siłę roboczą jest stałe.

Pierwsze twierdzenie było już omawiane we wcześniejszej sekcji (imigranci nie są nam potrzebni?), ale warto tu dodać, że były też podejmowane próby selektywnego dopuszczania do zatrudnienia, gdzie, aby móc sięgnąć po pracę migrantów, należało najpierw wykazać, że na lokalnym rynku nie ma rodzimych chętnych do podjęcia danej pracy. Takie eksperymenty niemal zawsze zawodziły z braku zainteresowania ze strony lokalsów.

Drugie założenie nie uwzględnia faktu, że imigranci też są konsumentami, a tym samym „poszerzają” rynek i generują nowe miejsca pracy.

Dodatkowo możemy odwołać się do badań empirycznych, które pokazują, że wpływ imigracji na zarobki miejscowych pracowników jest zaniedbywalnie mały i ogranicza się do maksymalnie 0.5%. Wykazują to nawet analizy największych „szoków imigracyjnych”, gdzie przybycie w krótkim czasie znacznej liczby ludzi nie przełożyło się na spadek płac.

Przyczyną tego, że coraz trudniej znaleźć stabilną pracę, a zarobki rosną powoli albo wcale (zwłaszcza w najniższych decylach) jest natomiast neoliberalizm i globalizacja. Winić należy zatem system polityczno-ekonomiczny, który służy przede wszystkim elitom i ignoruje los reszty społeczeństwa, a nie ludzi, którzy chcą zapewnić swoim rodzinom lepszą przyszłość.

Obciążenia dla budżetu.

Opowieści o imigrantach stanowiących obciążenie dla budżetów państw Zachodu i żerujących na pomocy społecznej również wydają się wyssane z brudnego palucha.

W zależności od podejścia metodologicznego – pomiar dla danego roku czy dla całego życia przybyszów – całościowy bilans może być lekko ujemny lub dodatni, ale pozostaje skromny.

Wkład przyjezdnych do budżetu najpierw – kiedy są młodzi i zdrowi – jest dodatni, potem – wraz z narodzinami dzieci – staje się ujemny, a gdy ich potomkowie zaczynają pracować, znów jest pozytywny. Na koniec, wraz ze starością, ponownie wkraczamy w rejon deficytowy.

Czyli zupełnie jak miejscowi, tylko bez wkładu państwa-gospodarza w wychowanie i kształcenie pierwszego pokolenia. A wbrew pozorom to właśnie edukacja jest najpoważniejszym wydatkiem, a nie wsparcie socjalne czy ochrona zdrowia.

Imigranci prawie nigdy nie przeprowadzają się z uwagi na hojniejszą pomoc społeczną w danym miejscu – zwykle liczy się po prostu lepsza praca. Teoria postulująca istnienie jakichś „pasożytów socjalnych” czy drenażu państwa opiekuńczego przez imigrantów bazuje na trzech błędnych założeniach:
1. Wielu imigrantów przeprowadza się za korzystniejszym socjalem.
2. Dostęp do świadczeń w kraju docelowym jest natychmiastowy.
3. Przeprowadzka jest bezkosztowa.

Co ciekawe, najbardziej „dochodowi” dla państwa przyjmującego mogą być imigranci nielegalni, ponieważ zdarza się, że opłacają składki lub podatki, ale praktycznie nie korzystają z pomocy społecznej, opieki zdrowotnej i edukacji ze strachu przed kłopotami. Efekt ten jest szczególnie wyraźny w krajach, gdzie kontrola zatrudnienia jest luźna (USA i południe Europy), więc nielegalnym przybyszom łatwiej znaleźć pracę.

Imigranci nie są też przyczyną wzrostu kosztów mieszkań, ale ich największymi ofiarami. Prawdziwym źródłem tego problemu jest neoliberalizm i zmniejszenie zasobów komunalnych.